MỘT SỐ NGUYÊN TẮC CẦN LƯU Ý KHI XÂY DỰNG CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM MÔN ĐỊA LÍ
10:59:28 08-11-2016
Lượt xem: 2000

Kì thi tốt nghiệp THPT quốc gia năm học 2016 – 2017 sắp tới, cùng với một số môn khác, môn Địa lí sẽ thi theo hình thức trắc nghiệm. Hình thức kiểm tra đánh giá này tuy không mới nhưng chưa phổ biến với các môn KHXH, trong đó có môn Địa lí. Chính vì vậy, việc xây dựng một ngân hàng đề có chất lượng cho học sinh làm quen với hình thức kiểm tra đánh giá này là việc làm cần thiết và cấp bách. Tuy nhiên, giáo viên chưa quen nên còn nhiều lúng túng trong việc xây dựng các câu hỏi trắc nghiệm. Vậy làm sao để khắc phục tình trạng này? Điều quan trọng là giáo viên phải hiểu và tuân thủ một số nguyên tắc khi xây dựng câu hỏi trắc nghiệm, trên các phương diện: cấu trúc câu hỏi, nội dung câu hỏi và mức độ kiến thức. Trong bài viết này, tôi xin chia sẻ với quý thầy cô giáo và bạn đọc một số nguyên tắc khi làm câu hỏi trắc nghiệm môn Địa lí.

1. Phân loại câu hỏi trắc nghiệm

Trong kiểm tra đánh giá môn Địa lí bậc THPT, câu hỏi trắc nghiệm được phân thành hai loại chính : Trắc nghiệm lí thuyết và trắc nghiệm kĩ năng.

Câu hỏi trắc nghiệm lí thuyết chủ yếu dựa vào chuẩn kiến thức của các bài trong sách giáo khoa (trừ những bài giảm tải); riêng phần câu hỏi trắc nghiệm kĩ năng tập trung vào các nội dung sau : trắc nghiệm hình ảnh (biểu đồ, lát cắt...); trắc nghiệm có nội dung trong Atlat, trắc nghiệm về kĩ năng tính toán, kĩ năng nhận xét các dạng biểu đồ và bảng số liệu.

2. Nguyên tắc làm câu hỏi trắc nghiệm

Nếu xét về cấu trúc, thì câu hỏi trắc nghiệm có hai phần cơ bản: phần câu lệnh và phần nội dung của các phương án trả lời. Để có một câu hỏi trắc nghiệm hoàn chỉnh về nội dung và hình thức thì cần tuân thủ một số nguyên tắc nhất định.

2.1. Phần câu lệnh

Khi làm câu hỏi trắc nghiệm, chúng ta có thể dùng nhiều dạng câu lệnh khác nhau để thể hiện các mức độ nhận thức, nhưng nhìn chung thì có hai dạng cơ bản.

Dạng 1: Câu lệnh dạng trình bày, liệt kê (liệt kê các hiện tượng, sự vật Địa lí như khối khí, cây trồng, vật nuôi...):

- Trường hợp câu lệnh chưa trọn vẹn một diễn đạt thì cuối câu lệnh không dùng các dấu câu (hai chấm; hỏi chấm hoặc chấm...) và không viết hoa chữ cái đầu tiên của các phương án trả lời, trừ khi từ đó là danh từ riêng.

Ví dụ : Trên đất liền nước ta tiếp giáp với các nước

A. Lào, Campuchia, Thái Lan.                           B. Lào, Campuchia, Trung Quốc.

C. Lào, Campuchia, Malaixia.                          D. Lào, Campuchia, Mianma.

- Câu lệnh dạng liệt kê kết thúc bằng các từ: là, gồm, do ...thì cuối câu dùng dấu hai chấm và không viết hoa chữ cái đầu tiên của các phương án trả lời, trừ khi từ đó là danh từ riêng.

Dạng 2: Câu lệnh dạng câu nghi vấn (vì sao, thế nào ...) thì cuối câu dùng dấu hỏi chấm (?) và phải viết hoa chữ cái đầu tiên của các phương án trả lời.

Ví dụ : Vùng núi nào sau đây của nước ta thể hiện rõ ba vành đai thực vật : Nhiệt đới gió mùa, cận nhiệt đới gió mùa trên núi và ôn đới gió mùa trên núi ?

A. Vùng núi Tây Bắc.                                                B. Vùng núi Đông Bắc.

C. Vùng núi Trường Sơn Bắc.                            D. Vùng núi Trường Sơn Nam.

Như vậy, câu lệnh dù dạng nào thì cũng phải đảm bảo diễn đạt ngắn gọn, chính xác, khoa học.

2.2. Phần nội dung của các phương án trả lời

Giữa câu lệnh và các phương án trả lời có mối liên hệ rất chặt chẽ. Độ khó của câu hỏi được thể hiện qua mối liên hệ này. Trong kiểm tra đánh giá có 4 mức độ nhận thức, được phân cấp qua độ nhiễu của câu. Một số giáo viên cho rằng câu lệnh dưới dạng liệt kê thường là mức độ biết và hiểu, riêng câu lệnh dạng câu nghi vấn thường là mức độ hiểu và vận dụng. Ý kiến trên đúng với trường hợp lời dẫn yêu cầu dựa vào nguyên nhân để suy luận ra kết quả hoặc dựa vào nguyên nhân ”kép ” để giải quyết một vấn đề.

Ví dụ : Dựa vào trang 9 Atlat Địa lí Việt Nam và kiến thức đã học, hãy cho biết nguyên nhân nào sau đây đã làm cho TP.HCM nói riêng và Nam Bộ nói chung có ngày nóng nhất trong năm vào tháng tư ?

Đối với câu hỏi này, học sinh phải suy luận, kết hợp kiến thức phần tự nhiên đại cương và kiến thức phần khí hậu Việt Nam để lựa chọn phương án đúng nhất. Vì một địa phương có nhiệt độ cao hay thấp phải dựa vào 2 yếu tố cơ bản : góc nhập xạ và lượng mưa để tạo ra độ ẩm không khí cao hay thấp. Như vậy, câu hỏi này có thể xếp vào mức độ vận dụng cao.

Tuy nhiên, có trường hợp câu lệnh là câu nghi vấn nhưng chỉ ở mức độ nhận biết vì học sinh chỉ cần dùng trí nhớ, dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam để mô tả hoặc liệt kê lại các đối tượng Địa lí.

Ví dụ : Dựa vào trang 4 và trang 5 của Atlat Địa lí Việt Nam, hãy cho biết tỉnh nào sau đây của Tây Nguyên vừa tiếp giáp với Lào, vừa tiếp giáp với Campuchia ?

A. Kon Tum.                                                                   B. Đắk Lắk.

C. Lâm Đồng.                                                                D. Gia Lai.

3. Loại câu hỏi trắc nghiệm dùng trong kiểm tra đánh giá

Trong kiểm tra đánh giá câu hỏi trắc nghiệm khách quan được thể hiện dưới nhiều dạng khác nhau, như trắc nghiệm khách quan có nhiều lựa chọn; câu trắc nghiệm “đúng-sai”; câu trắc nghiệm khách quan loại ghép đôi; câu trắc nghiệm khách quan dạng điền khuyết. Trong đó, loại câu trắc nghiệm khách quan có nhiều câu trả lời để lựa chọn là loại câu thông dụng và được coi là có hiệu quả nhất.

Trong kì thi THPT quốc gia năm học 2016-2017, loại câu hỏi trắc nghiệm khách quan dùng để kiểm tra đánh giá là câu trắc nghiệm có 4 lựa chọn. Khi giải quyết câu hỏi loại này, học sinh phải tìm ra câu trả lời đúng nhất trong nhiều phương án trả lời có sẵn.

Tóm lại, để biên soạn một bộ đề trắc nghiệm đúng về nội dung, chặt chẽ về cấu trúc câu, chúng ta cần lưu ý những vấn đề sau : 

           1. Các phương án đúng phải là duy nhất đúng, không tranh cãi.

           2. Các câu trả lời đúng nhất phải được đặt ở các vị trí ngẫu nhiên, không nên sắp xếp có tính quy luật.

           3. Câu lệnh phải ngắn gọn, chính xác, khoa học.

          4. Các phương án trả lời phải có sự tương đương về mặt ý nghĩa và độ dài câu, tránh sự khác biệt dễ nhận thấy giữa phương án đúng và các phương án sai.

         5. Trong xây dựng câu hỏi trắc nghiệm tránh đưa ra những vấn đề chưa thống nhất hoặc chưa được khẳng định rõ ràng, nhất là trong tự nhiên và kinh tế - xã hội.

          6. Trong mỗi câu trắc nghiệm chỉ có một vấn đề trọng tâm hoặc một ý trọng tâm.

Trên đây là một vài chia sẻ về nguyên tắc xây dựng câu hỏi trắc nghiệm môn Địa lí. Hi vọng những thông tin trên phần nào giúp quý thầy cô và bạn đọc tháo gỡ được một số khó khăn trong quá trình làm đề trắc nghiệm. Mặc dù đã đầu tư nghiên cứu, nhưng không thể tránh được những thiếu sót, mong quý thầy cô và bạn đọc chân tình góp ý ./.

                                                                                                                                                             Mai Xuân Phong

Lịch công tác
Khảo sát
Vị quan nhà Nguyễn được cử làm Tổng chỉ huy mặt trận Quảng Nam chống Pháp là ai?



Lượt truy cập
Lượt truy cập: 4961734
Số người online: 78
IP của bạn: 54.81.8.73
Đường dây nóng
0911575811
© Huỳnh Triệu Vỹ - 0919011994 phát triển website